Даваа, 12 сарын 6, 2021
Хадгалсан мэдээ (0)
Ж.Баяр: Андынхаа надад зориулсан дууг сонсоод өөрийн эрхгүй уйлж билээ
Тоонот хоймор 

Ж.Баяр: Андынхаа надад зориулсан дууг сонсоод өөрийн эрхгүй уйлж билээ

12 сарын 6, 2021
356
0

Д.ОЮУНЧИМЭГ

Амьдралын тойргийн энэ удаагийн зочноор “UBS” телевизийн Уран бүтээл эрхэлсэн дэд захирал, Соёлын гавъяат зүтгэлтэн Ж.Баярыг урилаа. Зочинтойгоо уулзахаар түүний ажил дээр очиход хичээл орж байгаа тул түр хүлээхийг хүссэн юм. Хүлээх зуураа “Ямаршуухан хүн байгаа бол” хэмээн бодож суув.

Гэтэл инээд алдсан өндөр бор хүн “За манай хоёр удаан хүлээв үү. Би 19:20 гэхэд ажилтай тэрнээс өмнө ярьж амжих уу” гэсээр уулзалдлаа.

             МОРИН ХУУРЧ БИШ БӨМБӨРЧИН БАЯР

Ж.Баяр Улаанбаатар хотын унаган хүүхэд. Айлын ууган хүү болон луу жилийн намар мэндэлжээ. Аав Жигмэддорж нь Хэнтий аймгийн Баян-Адарга сумын уугуул. Жигмэддорж гуай циркийн жүжигчин байв. Тухайн үеийн хүнд үзүүлбэрийг үзүүлдэг байсан байна. Харин ээж Ш.Нансалмаа Говь-Алтай аймгийн Дарви суманд төржээ. Тэрээр Дуурь бүжгийн театрт найрал дуучин байсан гэдэг. Ж.Баяр 10 хүүхэдтэй айлын хоёр дахь хүүхэд аж. Жаалхүү Баярыг эмээ Д.Сонинхүү хардаг байжээ. Гэвч дийлэнх цагийг циркийн манеж, дуурийн театрын хөгжимчдийн дунд өнгөрүүлсэн гэдэг. Тэрээр “Миний эмээ хөдөө төрж өссөн, уртын дууч хөгшин байсан. Эмээ минь дээл сайхан оёно. Түүнээс гадна зурхайч хүн байлаа” хэмээн дурссан юм. Тэр үеийн урлагийнхан түүний эмээ Д.Сонинхүү гуайгаар дээлээ оёулдаг байж. Тэр үед Санжмятав гуай морин хуур тоглож, түүний эмээ уртын дуу дуулан цагаан сарыг эхлүүлэн, найр хийдэг байсан нь бяцхан хүүгийн санаанаас огт гардаггүй байна.

Ерөнхий боловсролын 17 дугаар дунд сургуульд дөрөвдүгээр анги хүртлээ сурсан жаалхүү урлагийн тогоонд буцлах ёстой хүн гэдгээ мэдэрч хөгжим бүжгийн сургуулийн сурагч болсон байна. Тэрээр морин хуурын ангид орж Жамъян багшийн шавь болсон ч өвчний улмаас хичээл завсардан анги доошлохдоо бөмбөрийн ангид орчихож. Ийнхүү морин хуурч болох хүү бөмбөрчин болох нь тэр. Гэхдээ тэрээр аав, ээжийнхээ аль нэгийнх нь мэргэжлийг өвлөх гэсэнгүй. Учир нь түүний аав “Циркийн жүжигчин, хөгжимчин болох эсэхээ өөрөө шийдээрэй, миний хүү” гэсэн байдаг. Харин ээж нь олон жил сурсан мэргэжлээрээ ажил хэмээн зарлигдсан байна. Тэрээр “Би тийм ч муу хөгжимчин байгаагүй. Цэргийн алба хааж, Цэргийн ансамбльд бөмбөрчин байлаа” хэмээн хуучлав. Тэрээр урлагийн хүн болоод ч тэр үү сэтгэл хөдлөл ихтэй, ярилцахад урамтай байлаа.

ХАТУУ ДҮРМИЙГ ЯГШТАЛ БИЕЛҮҮЛСЭН НЬ

Түүний эхнэрийг Г.Байгалмаа гэдэг. Алаг нүдтэй, өндөр бор хүү эхнэрээ найрч байсан үе буюу 1973 оныг тодхон санаж буй. Ажлаа тараад Улсын ардын дуу бүжгийн чуулгаар орж эхнэрээ хүлээнэ. Ийнхүү манаачийн үүргийг маш сайн гүйцэтгэж байгаа Ж.Баярыг Ц.Сэвжид багш дууджээ. Хэрэндээ л сандарч, мэгдсэн Ж.Баяраас “Нөхөр Баяр, Байгалмаагийн гэр бүлийн хүн үү” гэж асуув. Шилэн хүзүүгээ маажсаар “Тийм” хэмээн аяархан хэлжээ. Гэтэл за нөхөр минь Байгалмаа бол тайзны урлагийн хүн учраас таван жилдээ хүүхэд төрүүлэхгүй гэдгийг хатуу анхаар хэмээн үүрэгдэх нь тэр. Тэр үед цаг хатуу, дүрэм журмыг ягштал биелүүлдэг байсансан. Үгүй гэж хэлж болохгүйгээс хойш “За” гэхээс аргагүй. Хатуу дүрмийг ягштал биелүүлсэн үе тэнгийнхэн дуу дуугаа авалцан жирэмсэн болох нь тэр. Ийнхүү түүний ууган хүү Б.Хүдэр төржээ. Хүүдээ нэр өгч байсан үеийн дурсамж түүнийг сэтгэлийн учгийг хөндөв. Тулгамдсан үед ямар нэр сонгох нь бэрх даваа байснаа дурслаа. Хүдрээ гэдэг нэр өгдөг юмуу хэмээн гэр бүлийнхэн ярилцаж. Гэтэл хадам ээж Г.Махбал нь “Наадах чинь нохойны нэр” хэмээн цааргалсан гэдэг. Ингээд Хүдэрбаатар болгодог юм билүү гэцгээж. Гэтэл шинэхэн аавд урт нэр огтхон ч таалагдсангүй. Хүүдээ ямар нэр өгөх тухай ярилцаж суух зуур хэсгийн эмч нярай хүүг үзэхээр ирсэн байна. Хэсгийн эмч “За нэргүй залууд ямар нэр өгөв” хэмээхэд залуу аав “Хүдрээ” гэж. Эмч нь Хүдэр юмуу, Хүдрээ юмуу хэмээн лавласнаар Хүдэр гэх алдрыг ууган хүүдэй хайрлажээ.

Ууган хүүг 13 настай байхад бага охин мэндэлжээ. Энэ үед ах дүү, найз нөхөд нь Галуу, Ангир, Дэгдээхэй гээд өгчих. Миний хөөрхөн Ангир гээд гоё байгаа биз дээ хэмээн шоолсон гэдэг. Тухайн үед охиндоо эмээгээр нь нэр өгүүлэхээр шийдсэн байна. Учир нь түүний ээжийн лагшин тааруухан байсан аж. Эмээ нь ач охиндоо Хулан гэдэг алдар хайрлажээ.


Хүү Б.Хүдэр, охин Б.Хулан, эхнэр Г.Байгалмаа.

УУГАН ХҮҮГИЙН ШАДАР ТУСЛАХ НААГИЙ

“Аав, ээж хоёр минь өвчнөөр өөд болцгоосон. Тэр үед гадаад, дотоод явж эмчилгээ хийлгэнэ гэж байгаагүй. Хорвоо хатуудаа, хатуу, зөөлөндөө зөөлөн гэдэг. Ганцхан жилийн дотор хоёр хөгшнөө алдах хүнд байсан” хэмээн сэтгэлийн гүнд орших гунигаа нуухыг оролдож суугаа эрхэмийн нүдэнд нулимс цийлэгнэнэ. Хоолой нь зангирч ирээд нулимсаа залгих нь эр хүний хатуу чанга сэтгэлийн тэнхээ түүнийг уйлж болохгүй шүү хэмээн захирч байх шиг санагдав. Аав, ээжийг алдах тэрхэн агшинд “Хэдэн дүү нараа яаж авч явна даа. Аав, ээж хоёр минь ямар ч хүнд ачаа үүрч байсан юм бэ дээ” гэх бодол түүнийг ээрнэ. Ямартай ч том хүүгийн сэтгэлийн тэнхээ дүү нараа сайн, муу, сайхан муухай явахад нөлөөлнө гэдгийг тэрээр мэдсэн хэрэг. Бүхий л зүйлийг зохицуулж, энэ “омгийн” ахлагч болж үлдсэн Ж.Баяр дүү нарыг төвөггүйхэн командалсан гэдэг. Хоёр хөгшний хүмүүжүүлсэн хүүхдүүд том ахыг төдийлөн зовоосонгүй. Өөр өөрсдийн замаар хүний дайтай амьдралтай, ажилтай болцгоожээ. Хэдийгээр сургууль соёл төгсч, эрдэмтэн доктор болоогүй ч хөдөлмөрийн үр шимийн амтыг мэдэрсэн байна. Өдгөө өөрсдийнхөө зам мөрөөр тэгш дүүрэн сайн амьдралтай яваа дүү нараараа тэрээр бахархана. Тэр дундаа шадар туслах Наагийгаа санаж буй нь илт. “Дүү минь Германд амьдардаг. Саяхан ирээд буцсан” хэмээн хуучлахдаа тэр цаана, цээжний мухарт үгүйлэн санаж буй мэдрэмж төрсөн юм. Түүний гэгээхэн дурсамжийн нэгээхэн хэсгээр уншигч таныг зочлуулахад бичигч миний бие таатай байна.

Инээд алдан ярьж суугаа эрхэм Ж.Баяраа дурсамжтайгаа хамт тэр цаг үеэрээ аялж байх шиг санагдав. Бидний хэлдгээр тэрээр дурсамжаа “Өнгөтөөр” ярих нь сонирхолтой.

Ээжийгээ хүлээн байшингийн орой дээр суух нь түүний жаргалтай үеүдийн нэг хэсэг нь. Айлын том хүү учир гэрийн ажил, дүү нараа харах гээд тун чиг завгүй. Тоглох ч завгүй алаг нүдтэй бор хүүгийн шадар туслах нь түүний эмэгтэй дүү Ж.Нарантуяа. Дөрвөн буудалд хашаа байшинд амьдардаг жаалхүү дүү нарын хамт усаа зөөнө, түлээгээ бэлтгэнэ. Түүний хажуугаар тоглохоо ч умартахгүй. Аав, ээжийг ирж байгаа сургаар шадар туслах Наагий /эмэгтэй дүүгээ ийнхүү авгайлдаг/ шороо манарган хогоо шүүрдэнэ.

Найм дахь дүүгээ төрсөн тэр жил аавтайгаа хамт эмнэлгээс гараад гэр рүүгээ /цасан шуургатай байж/ шонгийн модны нөмөр бараадсаар явжээ. Гэртээ орохынхоо өмнө хүү ааваасаа “Би яагаад ийм олон дүүтэй юм бэ” хэмээн асуусан байна. Аав нь түүнд том болсон хойноо олон дүүтэй байгаагийнхаа учрыг мэднэ гэсэн гэдэг. Хүү аавынхаа хэлсэн үгийн утгыг тоосонгүйгээр барахгүй мартаж орхиж. Харин хоёр буурлыгаа алддаг тэр жил өөрийн эрхгүй санаанд нь буусан аж. Учир нь олон дүүгийн хамт олон, найз нөхдийн дэм тус ямар их байсан гэдгийг өдгөө ч хэлж, магтах үг олдохгүй байгаагаа дурссан юм. “Аав, ээж хоёр минь дэндүү залуухнаараа өөд болсонд харамсдаг” хэмээн ярьж суугаа түүний нүд нулимс дүүрэн харагдана. Сэмхэн арчиж байгаа нь сэтгэлийн хаттайг нь илтгэнэ. Юу юунаас ч илүүтэй дүү нартаа гарыг нь ганзаганд, хөлийг нь дөрөөнд хүргэх үүрэг түүний нуруун дээр буужээ. Гэвч өөрт ногдсон үүргээ маш сайн биелүүлснийг нь дүү нарынх нь амьдралаас харж болно. Тэднийг хүний дайтай явахад нь залж чиглүүлж өгсөн түүний ажил үйлс өөдрөг байгаа хэрэг.

Ж.БАЯР ЭХНЭРЭЭ НАЙРСАН НЬ